Impact meten voor je startup: frameworks en praktische methoden

Bijna elke impactstartup zegt dat ze impact maakt. Veel minder startups kunnen laten zien hoeveel, voor wie en vergeleken met wat. Toch is dat precies wat impactinvesteerders, corporate partners en steeds vaker ook klanten vragen. En eerlijk gezegd: zonder meting weet je zelf ook niet of je product doet wat je belooft.

In dit artikel lees je het verschil tussen output, outcome en impact, welke frameworks je kunt gebruiken (theory of change, de vijf dimensies van impact, IRIS+, de SDG’s en SROI) en hoe je in de praktijk met drie tot vijf KPI’s, een nulmeting en vaste meetmomenten aan de slag gaat. Met voorbeeldtabellen voor een hypothetische healthtech- en future-of-work-startup.

Wat is impact meten?

Impact meten (ook: impactmeting, impact measurement of impact measurement and management, IMM) is het systematisch vaststellen welke sociale of ecologische veranderingen een organisatie veroorzaakt, bij wie, in welke mate en in vergelijking met wat er zonder die organisatie zou zijn gebeurd. Het gaat dus niet alleen om tellen hoeveel mensen je bereikt, maar om aantonen wat er voor hen verandert. Impact management is de volgende stap: die inzichten gebruiken om je product en strategie bij te sturen.

Output, outcome en impact: het verschil

De meest gemaakte fout is output rapporteren en het impact noemen. Het onderscheid:

Als early-stage startup stuur je vooral op output en outcome. Impact op lange termijn is vaak pas na jaren zichtbaar en hangt af van meer factoren dan alleen jouw product. Dat is niet erg, zolang je de keten logisch kunt onderbouwen.

De belangrijkste frameworks

Je hoeft geen framework-expert te worden, maar je moet de taal spreken die investeerders gebruiken. Dit zijn de vijf die je het vaakst tegenkomt.

Theory of change

Een theory of change beschrijft de logische keten van probleem naar activiteit, output, outcome en impact, inclusief de aannames die eronder liggen. Het is het startpunt: zonder theory of change weet je niet wat je moet meten. In ons artikel over een impactgedreven startup bouwen staat een uitgewerkt voorbeeld.

De vijf dimensies van impact (Impact Management Project)

Het Impact Management Project ontwikkelde een breed gedragen kader met vijf dimensies. Bij elk effect stel je vijf vragen:

• What: welke uitkomst verandert er, en is die belangrijk voor de mensen of de planeet?
• Who: wie ervaart het effect, en was die groep eerder onderbediend?
• How much: hoeveel mensen bereik je, hoe groot is de verandering en hoe lang houdt die aan?
• Contribution: hoeveel beter is de uitkomst dan wat er zonder jouw bedrijf waarschijnlijk zou gebeuren?
• Risk: welke risico’s bestaan er dat de impact anders uitvalt dan verwacht?

Deze vijf vragen werken goed als checklist voor je impactparagraaf in je pitch deck.

IRIS+

IRIS+ is het gratis meetsysteem van het Global Impact Investing Network (GIIN). Het biedt een bibliotheek met gestandaardiseerde indicatoren en Core Metrics Sets per impactthema, gekoppeld aan de Sustainable Development Goals. Het voordeel: als je jouw KPI’s baseert op IRIS+-definities, spreek je dezelfde taal als veel impactinvesteerders en zijn je cijfers vergelijkbaar.

SDG-koppeling

De 17 Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties zijn een gemeenschappelijk referentiekader. Koppel je startup aan één tot drie SDG’s, liefst op het niveau van een specifiek subdoel (target), en laat zien welke KPI daarbij hoort. Een lange rij SDG-logo’s zonder onderbouwing wekt eerder argwaan dan vertrouwen.

SROI

Social Return on Investment (SROI) is een methode om sociale, ecologische en andere niet-financiële waarde te waarderen, waar mogelijk in geld. De methode wordt beheerd door Social Value International en rust op principes zoals stakeholders betrekken, niet overclaimen en transparant zijn. Een uitkomst kan een ratio zijn, bijvoorbeeld een bepaalde maatschappelijke waarde per geïnvesteerde euro. SROI is grondig maar arbeidsintensief; voor de meeste early-stage startups is het iets voor later.

Zo pak je het praktisch aan

Een werkbare impactmeting voor een vroege startup kost geen fulltime analist. Volg deze stappen.

Stap 1: kies 3 tot 5 KPI’s

Kies maximaal vijf indicatoren: één of twee outputs en twee of drie outcomes. Goede impact-KPI’s zijn direct gekoppeld aan je theory of change, meetbaar met data die je toch al verzamelt of met een korte vragenlijst, en relevant voor je klant. Gebruik waar mogelijk een bestaande definitie, bijvoorbeeld uit IRIS+, of een gevalideerde vragenlijst.

Stap 2: leg een nulmeting vast

Zonder baseline kun je geen verandering aantonen. Meet bij instroom van een gebruiker of klant de uitgangssituatie: verzuim, stressniveau, uitstoot, schulden, afhankelijk van je thema. Doe dit ook als je groep nog klein is. Dezelfde discipline helpt bij je financiële rapportage; zie financial discipline vanaf dag 1.

Stap 3: plan vaste meetmomenten

Meet bijvoorbeeld bij start, na drie maanden en na twaalf maanden. Outputs kun je maandelijks uit je product halen; outcomes meet je per kwartaal of halfjaar. Rapporteer impact in hetzelfde ritme als je investeerderupdates, zodat het onderdeel wordt van je normale sturing.

Stap 4: denk na over contributie

Vergelijk waar mogelijk met een referentiegroep of met openbare cijfers. Zonder controlegroep kun je je bijdrage niet hard bewijzen, en dat is in de vroege fase prima. Benoem het eerlijk en gebruik het als vraag voor later onderzoek.

Stap 5: gebruik de data om te sturen

Impactdata zijn ook productdata. Als gebruikers geen verbetering ervaren, heb je waarschijnlijk ook een retentieprobleem. Koppel je impactmeting dus aan je zoektocht naar product-market fit.

Voorbeeld-KPI’s voor twee hypothetische startups

Stel, je bouwt een healthtech-startup met een digitaal programma voor werknemers met beginnende rugklachten, dat werkgevers per medewerker inkopen. Lees meer over dit domein in een startup bouwen in healthtech en wellbeing.

Stel, je bouwt een future-of-work-startup: een platform dat mensen in krimpende beroepen omschoolt naar functies met tekorten en hen koppelt aan werkgevers. Zie ook een future-of-work-startup bouwen.

Merk op dat beide voorbeelden ook een zakelijke KPI raken: de werkgever wil minder verzuim of sneller vacatures vullen. Daar zit de koppeling tussen impact en je verdienmodel.

Veelgemaakte fouten

• Te veel indicatoren kiezen, waardoor niets goed gemeten wordt.
• Alleen output rapporteren en het impact noemen.
• Geen nulmeting, waardoor je later geen verandering kunt aantonen.
• Negatieve of onbedoelde effecten niet meenemen.
• Meten voor de investeerder in plaats van voor je eigen sturing.

Waar wij staan

Achmea Impact Ventures is zelf impactgedreven: we bouwen en versnellen startups binnen de maatschappelijke thema’s van Achmea, zoals gezondheid en welzijn, de toekomst van werk, duurzaamheid en gezonde financiën. Voor de accelerator is aansluiting op ESG een voorwaarde. Een heldere theory of change en een paar meetbare KPI’s maken het makkelijker om die aansluiting te laten zien, in het gesprek met ons en later richting andere investeerders.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen output, outcome en impact?

Output is wat je direct levert, zoals het aantal gebruikers. Outcome is de verandering bij die gebruikers, zoals minder stressklachten. Impact is de bredere, langetermijnverandering waaraan je bijdraagt, zoals minder verzuim in een sector.

Welk framework is het beste voor een early-stage startup?

Begin met een theory of change en toets je effecten aan de vijf dimensies van impact. Gebruik IRIS+ voor gestandaardiseerde definities van je KPI’s. SROI is grondig maar arbeidsintensief en past meestal beter bij een latere fase.

Hoeveel impact-KPI’s moet een startup meten?

Drie tot vijf is voor de meeste startups genoeg: één of twee outputs en twee of drie outcomes. Meer indicatoren kosten veel tijd en leveren zelden betere beslissingen op. Kies KPI’s die direct voortkomen uit je theory of change.

Wat is IRIS+?

IRIS+ is een gratis meetsysteem van het Global Impact Investing Network (GIIN) met gestandaardiseerde impactindicatoren. Het bevat Core Metrics Sets per thema die gekoppeld zijn aan de Sustainable Development Goals. Veel impactinvesteerders gebruiken het om impactdata vergelijkbaar te maken.

Waarom is een nulmeting belangrijk bij impact meten?

Zonder nulmeting weet je niet waar je gebruikers begonnen, dus kun je geen verandering aantonen. Meet daarom bij instroom de uitgangssituatie op je belangrijkste outcome-KPI’s. Ook met een kleine groep levert dat later waardevolle vergelijkingsdata op.